امروز : Tuesday, 21 May 2019

قناتهاي دشت فرومد

 

تاريخچه قناتهاي فرومد: قدمت قناتهاي قديمي فرومد به عهد ايلخانيان مغول و بيش از 900 سال قبل بر مي گردد. بطوريكه ابن يمين شاعر پرآوازه ايراني در سال 741 هجري قمري در برخي اشعار خود به اين موضوع اشاره نموده است. در كتاب ابن يمين و ابنيه تاريخي فريومد، تعداد رشته قناتهاي فريومد، 10 قنات معرفي شده و آمده است كه آب اين قناتها شيرين و براي آبياري مزارع و و باغات فریومد استفاده ميشده است.

 

به قول مرحوم عبدالحمید مولوی؛ کاریز بازار كه از زیر مسجد جامع فریومد می‏گذشته، اکنون بی‏ آب است. این بی¬آبی موجب شده که عملاً مردم به همان یک قنات (كوشك) هم « هر دو آب » بگویند. امّا آن طور که حکیم¬الدّین فریومدی گزارش داده « هر دو آب » از به هم پیوستن دو قنات « کاریز جِنان » و « تَشتنداب » به وجود می¬آید.

 

نباید از نظر دور داشت که « آبِ بازار » اگر نه همیشه، حدّاقلّ بعضی از روزها در قسمتی از « بازار » جاری بوده است. ابن¬یمین، مجموعه اشعاری تحت عنوان کارنامه برای فریومد سروده است. ابن¬یمین در « کارنامه » چند جا « جویبار » های فریومد را به « کوثر » و « درختان » کنـار جویبـارها را به « طـوبی » تشبیه کرده و یک جا روشن کرده که منظور او از « درخت طـوبی » ، « درختان چنار » است . افراد مسن گزارش از درختان توت و چنارهای بزرگ فریومد می¬دهند که با قطع شدنِ آب بازار خشکیده است. در سده اخير نيز قناتهاي زيادي در محدوده و اطراف روستاي فرومد احداث گرديده است.

 

در حدود 30 رشته قنات در محدوده داخلی و بیرونی روستای فرومد وجود دارد که تعدادی از آنها فعال بوده و آب بسیار خوبی دارند:

 

 

1- قنات چهار طیب (غرب روستاي فرومد)

2- قنات اسکندر اباد (باز گز- شمال غربي روستاي فرومد)

3- قنات حسین آباد (جنوب غربی روستای فرومد)

4- قنات كلاته حسینی (شمال غربی روستاي فرومد)

5- قنات محمد آباد (جنوب غربی روستای فرومد)

6- قنات كلاته صالح (شمال غربی روستاي فرومد)

7- قنات رودبار (شمال فرومد) 8- قنات سید اباد (جنوب غربی روستای فرومد)

9- قنات نصرتیه (جنوب غربی روستای فرومد) 10- قنات مظفر (جنوب فرومد)

11- قنات برزقند (نام قديم : خانقاه - جنوب غربی فرومد)

12- قنات پای آب (استخر سفيد- جنوب فرومد)

13- قنات هردو آب (آبِ کاریز بازار كه در حال حاضر جريان ندارد + آبِ کوشک)

14- قنات شهرستان(جنوب غربی فرومد)

15- قنات پهنستان (جنوب غربی فرومد)

16- قنات کلاته نور(كلاته نو- جنوب غربي فرومد)

17- قنات خیر آباد (شرق فرومد)

18- قنات عیش اباد (شرق فرومد دو راهی علی آباد)

19- قنات سلطان (در گويش محلي؛سلطو- جنوب فرومد)

20- قنات محمد نظر (شمال روستاي فرومد)

21- قنات بشت باز (شمال روستاي فرومد)

22- قنات خرتیزان (شمال روستاي فرومد)

23- قنات استر بند (جنوب روستاي فرومد)

24- قنات کلاته سادات (جنوب روستای فرومد)

25- قنات فیروز آباد سفلی (خرم اباد- جنوب روستای فرومد)

26- قنات فیروز آباد علیا (جنوب روستای فرومد)

27- قنات سلطان آباد (شمال شرقی فرومد)

28- قنات كلاته قليچ (شما شرقي فرومد)

 

 

پرآب ترین قناتهای منطقه:

در حال حاضر قناتهاي رودبار و سید آباد به دليل قرار گرفتن مادر چاه آنها در منطقه دهنه ( پائين دست سد خاکی شیخ حسن جوری), جزء قناتهاي پرآب منطقه فرومد محسوب مي گردند. گفته ها براساس نظر اهالي منطقه حاكي از آن است كه تا کنون حدود 110 رشته قنات در منطقه فرومد حفر شده که 30 رشته آن خشک شده است، ولي سند قوي در اين خصوص در دست نيست.

 

اكثر قناتهاي مذكور به جز قنات "بشت باز" ، در حال حاضر فعال مي باشند و براي آبياري مزارع و باغات مورد استفاده قرار مي گيرند.

 

استاتید مقنی کار صد سال اخیر منطقه فرومد:

- محمد یزدی(مرحوم) - اصغر یزدی(مرحوم) - حسن یزدی(مرحوم) - ابوالقاسم یزدی(مرحوم) - عبدل(مرحوم) - حاجی عباس رنجبر(مرحوم) - علی علی اصغری(مرحوم) - حسین کربلایی رمضان(قاسم پور- مرحوم) - عباس بابائیان - حاجی یزدی - محمد رمضانی - نوروزعلی اصغری - برات حاجی سلیمی

 

بیشتر نفرات مذکور مرحوم و نفرات باقيمانده نيز دچار كهولت سن شده اند. حفر قنوات منطقه فرومد در سده اخير، بيشتر توسط اساتيد يزدي و با همراهي و همكاري افراد بومي منطقه انجام گرفته است. در حفر این قناتها، یکی از کارگران یزدی در حين كار به پائین چاه سقوط کرده و جان خود را از دست داده است.

 

برخي ابزار الات کار در قنات: در حفر اين قنوات از ابزارهاي ساده و دستي روز استفاده شده است مانند؛ کلنگ مخصوص, دلو, چراغ کارپيت,چرخ چاه, طناب, سپر چوبی مزد حفر قناتها: به گفته آقاي نوروزعلي اصغري از مقنيان با تجربه منطقه فرومد؛ مالکان زمینهای کشاورزی به ازاء حفر میله چاه, در حدود متری 1000 تومان به مقني كارها می پرداختند(میله های چاه بسته به سطح شیب زمین در هر منطقه می باشد که ارتفاع مادر چاهها از 20متر تا 80 متر در منطقه فرومد می باشد).

 

همچنين به ازای هر متر کندن تونل قنات, از متري 10 الی 50 تومان به مقنیان پرداخت می گردیده است. اکثر قناتهای جدید فرومد که توسط مقنیان فوق حفر گردیده است در مدت 6 الی 12 ماه به آب رسيده اند.

 

نوع خاک منطقه بیشتر از نوع شنی بوده که به همین دلیل، سرعت کار حفر را تا حد زيادي بالا می برده است.البته در برخی از مناطق, وجود چسبندگی شن و خاک که در منطقه فرومد به آن کمر می گویند، كار حفر قنوات را با سختي مواجه مي كرده است.

 

شناسايي محل احداث مادر چاه:

به گفته راوي يک مقني كار خبره و كارشناس، به طور تجربي محل حفر مادر چاه اصلي را از روي وضعيت ظاهري زمين و منطقه شناسايي مي كند و سپس عمليات گمانه زني براي حفر مادر چاه آغاز مي گردد. برخي مقنيان از روي رگه هاي طبقات زمين و گاهي از نوع يکي دو گياه که بر رشته کوه يا ته دره کوهستان رسته است و حتي از بوي خاک، بدون هيچ وسيله اي تشخيص مي دهد و در مي يابد که رگه آب در اين زمين در چه عمقي است، و ميزان ذخيره آب چقدر است و مادر چاه را در کجا بايد بزند و چند پشته بايد حفر کند تا آب به روي زمين سوار شود.

 

محل مادر چاه تا جايي را که بايد آب قنات «آفتابي» شود، يعني تا مظهر قنات را طراز بندي مي کنند؛ و در فواصل معين چاههاي متعدد به منظور تهويه و تنقيه قنات و همچنين جذب آبهاي مجاور حفر مي کنند. چون اين دو کار به انجام رسيد، مشکلترين کارهاي قنايي، يعني نقب زدن و ارتباط چاهها از زير زمين به يکديگر آغاز مي گردد.

 

آن‌ها براي اين‌كه بفهمند تا چه حد مسير را درست حفر مي‌كنند هميشه به پشت سر خود توجه مي‌كنند اگر نور را در پشت سرشان ديدند بدان معني است كه درست حفر كرده‌اند در غير اين صورت متوجه مي‌شوند كه راه را اشتباه رفته‌اند.

 

توضيحاتي از منابع تاريخي در باره قناتهاي فرومد:

مطابق اسناد تاريخي این قناتها و مقدار آب آنها عبارتند از :

ـ قنات کلاته نور؛ که دارای یک سنگ آب است. ( مقصود از یک سنگ آب مقدار آبی است که یک آسیاب را می¬ تواند بگرداند.)

ـ قنات استخر سفید ؛ یک سنگ آب دارد .

ـ قنات نصرتیّه ؛ یک سنگ آب دارد .

ـ قنات هردوآب ؛ که عبارت است از قنات کوشک و قنات بازار. قنات کوشک یک سنگ آب دارد و قنات بازار که آب آن استخری را پُر و شبانه روز 2 جریب زمین را مشروب می کند .

ـ قنات عیش ‏آباد ؛ استخری را پُر و شبانه روز 4 جریب زمین را مشروب می کند .

ـ قنات شهرستان ؛ استخری را پُر و شبانه روز 3 جریب را پُر می کند .

ـ قنات سلطان ¬آباد ؛ استخری را پُر و شبانه روز 3 جریب را پُر می کند .

ـ قنات مظفّریّه ؛ جدید الاحداث و فعلاً 1 جریب زمین را شبانه روز مشروب می کند .

ـ قنات خیرآباد ؛ استخری را پُر و شبانه روز 5 جریب زمین را مشروب می کند .

- قنات برزقند(خانقاه) قنات سلطان؛ به موازات و نزدیک قنات کوشک است، در مظهَر دو قنات هستند امّا با توافق مالکان دو قنات ( قنات سلطان + قنات کوشک ) در مبدأ، رشته قنات آنها یکی شده است.

-قنات سلطان + قنات کوشک در مبدأ قنات بازار + قنات کوشک = هردوآب (در مظهر)

 

قناتهاي استان سمنان: به گفته مدير آب و خاك و امور فني و مهندسي سازمان جهاد كشاورزي استان سمنان(سال 1392) ؛ سالانه 74/101 ميليون مترمكعب آب از قنات‌هاي استان سمنان برداشت مي‌شود. اين ميزان برداشت آب از 689 رشته قنات داير در استان سمنان صورت مي‌گيرد كه 54 رشته از قنات‌هاي موجود در استان سمنان استفاده نمي‌شود.

 

استان سمنان 743 رشته قنات دارد كه 46 رشته در شهرستان گرمسار، 134 رشته در سمنان، 55 رشته در مهديشهر، 132 رشته در دامغان و 373 رشته در شاهرود داير هستند. قنات شهرداري شاهرود با 250 ليترآب در ثانيه، قنات فيخار دامغان با 200 ليتر آب در ثانيه و قنات حاج يوسفي سرخه با 120 ليتر آب در ثانيه پرآب‌ترين قنات‌هاي استان سمنان هستند. قنات شهرداري شاهرود با 25 كيلومتر، طولاني‌ترين قنات در استان سمنان است.

 

حفظ قناتها و جلوگيري از خشك و كم شدن آنها:

ايجاد بندهاي خاکي با هدف افزايش آبدهي قنات ها: احداث بندهاي خاکي روي رود خانه ها يكي از مؤثر ترين روشهاي تزريق آب به سفره هاي زيرزميني و قناتها مي باشد که با توجه به نگه داري رواناب زياد پس از هر بارش ،مي تواند تاثير بسيار زيادي بر افزايش آبدهي قنات ها درمناطق مختلف داشته باشد.

 

استفاده از سد هاي زير زميني جهت تغذيه سفره هاي آب زير زميني و کنترل آب قنوات:

يک از راه کارهاي مناسب جهت تغذيه سفره هاي آب زيرزميني ،افزايش آبدهي وکنترل آب قنوات با استفاده از سد هاي زيرزميني است که به دو روش مي توان از آن ها استفاده کرد: مي توان آن ها را درمکاني مناسب احداث نمود تا سبب قطع جريان آب هاي زير زميني شوند و آب را نگه داشته واز هدر رفتن آن جلوگيري نمايند وديگر اين که از آن ها به صورت موانع يا بند هايي درقنوات جهت نگه داشتن موقتي آب وتاخير دادن جريان آب تا زمان احتياج استفاده کرد.

 

تغذيه مصنوعي سفره هاي آب زير زميني با استفاده از سد هاي ذخيره اي شني:

بسياري از کشورهاي درحال توسعه دررژيم هاي اقليمي قرارگرفته اند که داراي بارش فصلي ونامنظم است.درمواقعي که شرايط اقليمي وجغرافيايي به گونه اي باشد که نتوان از منابع آب موجود استفاده بهينه نمود ،يکي از راه کار هاي مناسب استفاده از سد هاي ذخيره اي شني است. اين گونه سد ها معمولا درعرض دره ها ساخته شده ودر بعضي مواردتا سنگ بستر درپايين امتداد مي يابد.مخزن آن دربالا دست به وسيله شن ،سنگريزه ويا سنگ به وسيله جريان ها ي سيلابي حمل شده پرمي گرددويک سفره مصنوعي را پديد مي آورد.

 

بهره برداري هاي ديگر از قنوات:

علاوه بر استفاده هاي كشاورزي، صنعتي و مصارف شرب، با ايجاد حوضچه های مناسب در دهانه قنات ها ،ساخت استخرهاي پرورش ماهي و ایجاد آب نما و فضا سازي مناسب، می توان هم قابلیت گردشگری را ارتقاء بخشيد و هم درآمد زايي براي عمران و آباداني روستا و پرداخت هزينه هاي تعمير و نگهداري قناتها ايجاد نمود. همچنين در صورت دست يابي به مظهر قناتهاي قديمي در فرومد كه كم هم نيستند، مي توان جذابيت بيشتري براي گردشگران ايجاد كرد.

 

چنانچه دوستان, اطلاعات اضافی و مستدل دیگری از قناتهاي منطقه فرومد دارند, ارسال نمایند تا در تهیه شناسنامه و اسناد قوي قناتهای منطقه فرومد و ثبت آنها در سازمان یونیسکو مورد استفاده قرار گيرد.

 

لازم به توضيح است مركز بين المللي قناتها و سازه هاي تاريخي آب كه تحت حمايت سازمان یونیسکو مي باشد در شهر تاريخي يزد قرار دارد؛ در صورت تهيه اطلس قناتهاي منطقه فرومد، ميتوان از آن هم براي استفاده گردشگران بهره جست و هم امكان حمايت سازمان يونيسكو وجود خواهد داشت. براي اطلاعات بيشتر در خصوص قناتها مي توانيد به مقاله منتشر شده "قناتها" در وب سايت جامع بخش فرومد مراجعه فرمائيد.

 

منابع :

مقاله محقق عزیز فرومدی, جناب آقای مهدی یاقوتیان

تجربيات استاد مقني كار فرومد؛آقاي نوروزعلي اصغري

برخي سايتهاي مربوطه به منابع آب استان سمنان

وبلاگ انجمن علمی زمین شناسی دانشگاه تهران

كتاب استخراج آبهاي پنهاني، تأليف کرجي

نوشته آقاي دکتر محمد ابراهيم باستاني پاريزي

نوشته آقاي آرمین فاتحی

نوشته شده توسط مرتضی دلاوری

 

تهيه كننده : رضا حاجي سليمي

Written on 03/05/2635, 21:58 by foromadiha
2014-02-13-18-28-49   پیشنهاد شما برای جذاب و دیدنی شدن خیابان اصلی فرومد چیست(منظور خيابان اصلي داخل روستا و بلوار ورودي آن مي باشد)؟ بهترین پیشنهادی که کم هزینه بوده و...
209130
Written on 31/07/2017, 16:24 by foromadiha
اطلاعيه-منتخبين-مردم-در-شوراي-اسلامي-دوره-پنجم-فرومد-در-خصوص-مشكلات-كاهش-فشار-و-يا-قطع-آب-برخي-مناطق-فرومدهموطن عزیز صدای شما رو میشنویم و از وضع بوجود آمده متاسفیم. واقعا بی آبی مشکل بزرگیست که آزار دهنده است. برای رفع ریشه ای مشکل آب فرومد و افزایش کیفیت آب...
Written on 31/07/2017, 16:19 by foromadiha
اسامي-افراد-داوطلب-تصدي-پست-دهياري-روستاي-فرومد      اسامي افرادي که در طرح فراخوان انتخاب دهیار فرومد توسط شوراي منتخب دوره پنجم شرکت نموده و مدارک، درخواست و برنامه های خود را تا مهلت 96.4.31...
Written on 31/07/2017, 16:10 by foromadiha
بيوگرافي-آقاي-محمود-سليميان-استاد-فرومدي-دوتار-نوازي-كشور  قسمتی از بیو گرافی آقای محمود سلیمیان استاد دوتار نوازی کشور؛ -متولد 1334 روستای فرومد (ساکن تهران) -در جوانی شور وشوق موسیقی باعث شد که ایشان به سمت...
Written on 06/07/2017, 15:39 by foromadiha
واکاری-150-هکتاری-منطقه-کلاته‌سادات-میامی-به-اتمام-رسید میامی جوان: رئیس اداره منابع طبیعی و آبخیزداری شهرستان میامی گفت: واکاری 150 هکتاری منطقه کلاته‌سادات در این شهرستان به اتمام رسید. به گزارش پایگاه...
2145607
امروز
دیروز
هفته جاری
هفته گذشته
ماه جاری
ماه گذشته
بازدید کل
1042
1092
3169
2132445
27729
27173
2145607
آی‌پی شما: 54.234.227.202
امروز: Tue، 21 May 2019 - ساعت: 15:05:49

مفاخر تاریخی

 

ورود به سایت